In 1964 bestelt het tijdschrift Life World, dat aparte deeltjes over vreemde landen uitgeeft, bij Elliott Erwitt een reportage over Oost-Europa. Het is de bedoeling de Amerikanen te laten kennismaken met deze onbekende wereld. De krijtlijnen zijn duidelijk: een fotografisch portret maken van het dagelijks leven in de satellietstaten van de USSR, met andere woorden ‘een beeld schetsen van die landen, hun schoonheid en tradities, in een bedachtzame en realistische visie’. Met een simpel toeristenvisum (om niet op te vallen) vertrekt Elliott Erwitt met een huurauto vanuit Londen en reist drie maanden lang door Polen, Hongarije en Tsjecho-Slowakije, een tocht van 5000 kilometer. Hij vertelt hoe het verleden weer de kop opsteekt en hoe alles van politiek doordrongen is, zelfs als doet iedereen alsof zijn neus bloedt.

E.E.: ‘Het was het geknipte moment om in Hongarije, Tsjecho-Slowakije en al die plekken te zijn. Ik kon er prachtige foto’s nemen, omdat ik welbeschouwd voor mezelf werkte. Ik liet me leiden door mijn eigen waarneming, en niet door de vooringenomen ideeën van bepaalde redacteuren.’

De reportage is een succes en wel omdat Erwitt, met respect voor de krijtlijnen, politieke beperkingen omzeilt door zich te richten op het – relatief ongevaarlijke – dagelijks leven. Later zal hij deze opdracht aan de andere kant van het IJzeren Gordijn de opwindendste uit zijn carrière noemen. Van de 21 geselecteerde foto’s kiest de uitgever niet de interessantste. Neem nu deze fotoreeks uit Polen, waar een priester op straat de biecht afneemt van de gelovigen. Het tijdschrift publiceert niet het (meest representatieve) frame dat je hier ziet. In drie fasen toont Erwitt het hele biechtproces: de lange rij wachtende en keuvelende mensen, de biecht zelf en de penitentie. De redacteur kiest voor een ander frame, waarbij je alleen de rij aan de rechterzijde kunt zien en het tafereel dus onvolledig is. Erwitt blijft zich onverminderd interesseren voor dit deel van Europa. In 1968 ontmoet hij Josef Koudelka, later zijn collega en vriend bij Magnum, en helpt hem de beroemde foto’s van de Praagse Lente uit Tsjecho-Slowakije te smokkelen.

Praag, Tsjechoslowakije, 1964

Polen, 1964